Црна Гора во 2025 година забележа значителен раст на приходите од концесиски надоместоци од компании активни во минералното производство. Според објавените податоци, земјата собрала околу 7,39 милиони евра од концесии за експлоатација на минерални суровини, што е повеќе во споредба со 5,39 милиони евра во 2024 година.
Ова претставува раст од околу 37 проценти и покажува дека минералните ресурси можат да обезбедат поголем јавен приход кога постои активен систем на концесиски надоместоци и следење на обврските на компаниите. За земјите од регионот, ова е важен пример за улогата на рударството не само како производствен сектор, туку и како извор на буџетски приходи.
Приходите од концесии во Црна Гора се состојат од фиксен и варијабилен дел. Во 2025 година, фиксните концесиски надоместоци изнесувале околу 5,98 милиони евра, додека варијабилните приходи достигнале околу 1,41 милиони евра. Оваа структура покажува дека државата остварува приход и преку правото на користење на минералните ресурси, но и преку реалната економска активност поврзана со производството.
Иако вкупното минерално производство во Црна Гора во 2025 година се намалило за 24 проценти, приходите од концесии сепак пораснале. Тоа укажува дека финансискиот ефект од концесиите не зависи само од обемот на производство, туку и од структурата на договорите, наплатата, видот на суровините и начинот на пресметка на надоместоците.
Најголем пад бил забележан кај производството на јаглен, кое се намалило за 55 проценти, на 732.900 тони. Производството на црвен боксит се намалило за 42 проценти, на 406.102 тони, додека производството на олово и цинк се намалило за 4,1 проценти, на 479.000 тони. Овие податоци покажуваат дека дел од традиционалните минерални сегменти во Црна Гора се соочуваат со производствени предизвици.
Од друга страна, производството на технички градежен камен забележало раст од 25 проценти и достигнало 1,33 милиони кубни метри. Овој сегмент се издвојува како позитивен пример во минералното производство, особено поради поврзаноста со градежништвото, инфраструктурата и локалната економска активност.
Производството на архитектонски градежен камен, пак, се намалило за 30 проценти, на 6.400 кубни метри. Тоа покажува дека различните сегменти во минералниот сектор имаат различна динамика и зависат од пазарната побарувачка, инвестициите, градежната активност и извозните можности.
На крајот на 2025 година, во Црна Гора биле активни 55 државни договори за детални геолошки истражувања и експлоатација на цврсти минерални суровини. Тие се однесуваат на суровини како јаглен, црвен и бел боксит, оловно-цинкова руда, градежен камен и глина.
Овој податок покажува дека, и покрај намалувањето на дел од производството, минералниот сектор во Црна Гора останува активен и институционално регулиран. Постојните договори претставуваат основа за понатамошни истражувања, експлоатација и можен развој на нови проекти.
Растот на приходите од концесии е особено важен во контекст на јавната корист од природните ресурси. Рударството често се анализира преку производството, извозот или инвестициите, но концесиските приходи се директен показател за тоа колку државата успева да обезбеди финансиски ефект од користењето на минералните суровини.
За земјите од Балканот, ваквите податоци се значајни затоа што покажуваат дека минералните ресурси можат да имаат важна улога во јавните финансии, локалниот развој и индустриската политика. Клучно е концесиските системи да бидат транспарентни, предвидливи и поврзани со реална контрола на производството и наплатата.
Црна Гора со растот на концесиските приходи покажува дека минералниот сектор може да обезбеди поголема вредност за државата, дури и во година кога дел од производството бележи пад, што ја потврдува важноста на добро поставен систем на управување со природните ресурси.
