Јапонија направи значаен чекор во потрагата по нови извори на реткоземни елементи, откако анализата на длабокоморска кал од подрачјето кај островот Минами-Тори покажа висок удел на средни и тешки реткоземни елементи. Ова откритие ја зајакнува јапонската стратегија за намалување на зависноста од увоз и за создавање сопствен извор на материјали важни за високотехнолошката индустрија.
Според објавените податоци, околу 54 проценти од содржината на реткоземни елементи во анализираните примероци се средни и тешки реткоземни елементи. Ова е особено важно затоа што токму овие елементи имаат висока стратешка вредност и се користат во напредни технологии, индустриски системи, електрични возила, одбранбена опрема и енергетски решенија.
Примероците биле земени од длабочина од околу шест километри во водите околу Минами-Тори, најисточниот остров на Јапонија, кој се наоѓа далеку во Пацификот. Подрачјето е дел од јапонската ексклузивна економска зона и веќе подолг период се разгледува како можен извор на реткоземни елементи.
Во почетокот на 2026 година, јапонскиот научен брод Chikyu реализираше мисија за подигнување кал богата со реткоземни елементи од голема длабочина. Овој технички потфат е значаен затоа што покажува дека Јапонија не се ограничува само на класични копнени извори, туку истражува и нови, технолошки сложени начини за обезбедување критични минерали.
Јапонија планира во февруари 2027 година да спроведе едномесечно пробно ископување во истото подрачје, со цел да се тестира можноста за подигнување околу 350 тони длабокоморска кал дневно. Овој тест треба да покаже дали проектот може да има индустриска и економска логика во иднина.
Средните и тешките реткоземни елементи се особено важни за производство на високоперформансни магнети, електромотори, сензори, електроника и одбранбени системи. Елементи како диспрозиум, тербиум и итриум се користат во технологии што мора да работат стабилно во услови на висока температура, силно оптоварување и прецизна контрола.
Токму затоа Јапонија посветува големо внимание на оваа тема. Земјата има силна автомобилска, електронска, роботска и индустриска база, но е зависна од увоз на голем дел од критичните минерали. Во услови на глобални трговски ограничувања и геополитички тензии, домашните или контролирани извори на реткоземни елементи стануваат прашање од индустриска сигурност.
Длабокоморските минерали отвораат нова можност, но и нови предизвици. Ископувањето на длабочина од шест километри бара напредна технологија, специјализирана опрема, сигурни системи за подигнување материјал и внимателно следење на можните влијанија врз морската средина. Затоа пробното ископување во 2027 година ќе биде важно не само од економски, туку и од технолошки и еколошки аспект.
Овој проект покажува дека глобалната трка за критични минерали влегува во нова фаза. Земјите што немаат доволно копнени наоѓалишта сè повеќе бараат алтернативни извори — од рециклирање и индустриски отпад, до длабокоморски ресурси и нови технологии за екстракција.
Јапонскиот пример е особено интересен затоа што ја поврзува науката, технологијата, геологијата и индустриската политика. Истражувањето на длабокоморска кал не е само геолошки проект, туку дел од поширок напор да се обезбедат материјали што се неопходни за конкурентноста на јапонската економија.
Во глобален контекст, реткоземните елементи се едни од најчувствителните критични суровини. Нивната преработка и снабдување се концентрирани во ограничен број земји, а побарувачката расте поради електрификацијата, обновливите извори на енергија, дигитализацијата, роботиката и одбранбените технологии. Затоа секој нов потенцијален извор добива дополнително стратешко значење.
Проектот кај Минами-Тори може да има големо значење доколку се покаже дека длабокоморската кал може технички, економски и еколошки да се искористи. Во тој случај, Јапонија би добила нов домашен извор на реткоземни елементи, а светскиот пазар би добил уште една алтернатива во снабдувањето.
