Во Македонија постојат јасни научни потврди за присуство на исклучително ретки, па дури и критични стратешки елементи во историскиот индустриски отпад. Додека примарните суровини (олово, цинк, бакар) се исцрпуваат, техногените наоѓалишта (јаловишта и згура) во земјата сè повеќе се разгледуваат како комерцијален потенцијал.
Статистика и локации на ретки елементи во Македонија
Македонија има повеќе локации со деценијски јаловишта и згура, од кои некои можат да бидат интересни за експлоатација, а со тоа и решавање на еколошката опасност која тие ја носат.
-
„Црн Рид“ (Топилница Велес)
Располага со 1,8 до 2 милиони тони топилничка згура која содржи индиум, талиум, кадмиум, бакар, арсен, жива, како и околу 10% цинк и 1% олово што е исклучително висок потенцијал. Индиумот е критичен за ЛЕД екрани и соларни панели. Оваа згура веќе официјално се третира како техногена минерална суровина.
-
Рудник Лојане (Кумановско)
Има 15.000 тони чист концентрат + дополнителна јаловина со антимон, арсен и хром. Ова јаловиште претставуваеЕколошка бомба, но и деловна можност. Антимонот е на врвот на листата на критични суровини на ЕУ за воена опрема и батерии. Цената му е во нагло покачување.
-
Саса и Злетово (Пробиштип)
Над 5 милиони тони хидројаловиште (особено старите во Пробиштип), богато со кадмиум, сребро, траги од индиум и бизмут. Доминантни се оловото и цинкот, но секундарните елементи како кадмиумот и среброто се присутни во доволни количини за потенцијална профитабилност преработка
Технологии за секундарна екстракција кои се планираат или дебатираат
Традиционалните методи на топење не се ефикасни и се премногу штетни за животната средина за да се користат на веќе обработен отпад. Како што беше дискутирано на националните рударски конференции, во Македонија се разгледуваат неколку современи пристапи:
-
Мобилни погони за флотација и селективно лужење (Leaching)
Ова е најблиската технологија до реализација, слична на онаа што ја користи Алмонти во Шпанија.
Се користат хемиски раствори на киселини или бази (хидрометалургија) кои селективно ги раствораат само специфичните метали (како индиумот или кадмиумот) од згурата или прашината, без потреба од повторно палење на печките.
-
Пирометалуршки Waelz-процес (Рециклирање на згура)
Постапка која користи ротирачки печки на високи температури каде цинкот, оловото и придружните испарливи метали (како кадмиумот и индиумот) се претвораат во гасовита фаза, а потоа се фаќаат како висококонцентриран филтерски прав (оксид). Овој прав потоа се продава на специјализирани топилници во Западна Европа за финална екстракција на чист индиум и кадмиум.
-
Биолужење
Најнова еколошка технологија која користи специјални соеви на бактерии (како Acidithiobacillus ferrooxidans) кои природно се хранат со сулфидни минерали. Бактериите ги разградуваат минералните решетки во јаловиштата и ги ослободуваат заробените ретки метали во течен раствор, од каде лесно се извлекуваат.
Оваа технологија теоретски е идеална за лоцирање на арсенот и антимонот во Лојане бидејќи комплетно го неутрализира еколошкиот ризик без дополнително загадување на воздухот.
