Цената на цинкот на светските берзи забележа драматичен скок, достигнувајќи го највисокото ниво во последните четири години. Овој брз пресврт на пазарот на обоени метали доаѓа по повеќемесечен притисок врз понудата, што создаде сериозен дефицит на физичкиот пазар и ги испразни магацините на Лондонската берза за метали.
Ваквите глобални поместувања имаат директно и силно влијание врз македонската економија, каде што рударството на олово и цинк традиционално е еден од клучните столбови на индустриското производство и извозот.
Глобален дефицит: Магацините се празнат, цената надмина 4.100 долари
Според официјалните податоци од пазарот, цената на цинкот за итна испорака (cash settlement) на берзата во Лондон се искачи на 4.107 долари по тон, што претставува скок од над 55% во однос на најниското ниво забележано во средината на минатата година.
Главниот мотор зад овој ценовен бум е историското празнење на залихите во магацините на LME. Од декември 2024 година, кога залихите изнесуваа околу 264.000 тони, пазарот претрпе драстичен пад од 64%, оставајќи ги резервите на критично ниско ниво од околу 95.000 тони – најниско од април 2023 година.
Аналитичарите од Fastmarkets и банкарските гиганти како JP Morgan посочуваат дека физичкиот пазар е во состојба на исклучителна стегнатост. Дополнителен притисок прави и драстичното намалување на т.н. трошоци за преработка, кои на меѓународниот пазар паднаа на негативно ниво. Тоа значи дека топилниците буквално плаќаат премиум за да стигнат до суровина (концентрат на цинк), што е јасен сигнал дека глобалните рудници не можат да ја задоволат побарувачката. Кратењето на производството во големите рударски региони како Латинска Америка дополнително го подгрева стравот од долгорочен дефицит.
Што значи ова за Македонија?
Македонија е добро интегрирана во европските синџири на снабдување со олово и цинк, благодарение на своите активни капацитети. Високите берзански цени во моментов носат одлични вести за финансиските биланси на домашните рудници, но и за државниот буџет, со оглед на тоа што концесиските надоместоци во земјава се директно врзани со движењата на меѓународните берзи.
Рудникот „САСА“, како најголем рудник за олово и цинк во земјата, лоциран во Македонска Каменица, (сопственост на британската компанија Central Asia Metals - CAML), максимално профитира од високите цени. Во своите најнови финансиски извештаи, CAML потврди дека првата половина од годинава се обликува како „високо профитабилен период со силен готовински тек“, токму поради растот на реализираните цени на цинкот.
Иако компанијата неодамна изврши сметководствено усогласување на вредноста на средствата поради ревидираниот животен век на рудникот, „САСА“ останува исклучително стабилен оператор. Благодарение на зголемените приходи, менаџментот веќе спроведе нов бран на зголемување на платите за своите околу 790 вработени. Воедно, рудникот продолжува со инвестициите во модернизација на технологијата и транзицијата кон поеколошки методи на ископување.
Рудникот „Тораница“, сместен во кривопаланечкиот регион и управуван од бугарскиот холдинг Минстрој, претставува природно продолжение на рудното тело на Осоговскиот масив. Со капацитет за преработка на околу 320.000 тони руда годишно, за овој капацитет високата цена на цинкот е клучен поттик за максимизирање на производството и покривање на зголемените оперативни трошоци за енергија и репроматеријали.
Покрај постојните капацитети, високите цени на металите повторно го враќаат фокусот на потенцијалните нови наоѓалишта во земјава. Во јавноста веќе се актуелизира дебатата околу концесијата за експлоатација на полиметални суровини (олово, цинк, злато и бакар) на локалитетот „Луке“ во близина на Крива Паланка.
До кога ќе трае „цинковниот бум“?
Според прогнозите на водечките светски аналитичари, пазарот на цинк ќе остане дефицитарен и во претстојниот период, што значи дека цените веројатно ќе се задржат на високо ниво. Сепак, се очекува одреден умерен притисок доколку Кина одлучи да ги зголеми своите рафинирани извозни квоти за да профитира од разликата во цените помеѓу домашниот пазар и Лондонската берза.
За Македонија, овој период на високи цени е идеален прозорец за привлекување на технолошки напредни инвестиции во рударството, модернизација на постојната инфраструктура на јаловиштата и подигнување на еколошките стандарди, со цел домашниот сектор да остане конкурентен на долг рок.
