Грција повторно го става рударството високо на економската и стратешката агенда. Земјата интензивно го забрзува рударскиот сектор и се позиционира како клучнo европскo средиште за критични и ретки минерали, поттикната од европската регулатива за зелена и дигитална транзиција. Во фокусот се проектите за бакар, злато, галиум и антимон.
Во 2026 година Атина забрзано работи на развој на нови проекти, истражување на минералните ресурси и привлекување европско финансирање. Грција веќе има еден одобрeн европски стратешки проекти поврзан со боксит, алуминиум и галиум, а во тек е и процесот за уште пет проекти што опфаќаат бакар, германиум и рециклирање на критични суровини.
Галиумот – минерал со мала количина, но огромно значење
Најинтересната новост е галиумот. Грчката компанија Metlen развива инвестиција од околу 340 милиони евра во производство на галиум во Централна Грција. Според грчкото Министерство за развој, проектот би можел да произведува количини доволни да покријат до 100 проценти од потребите на Европската Унија за оваа критична суровина.
Галиумот не е минерал кој се ископува како класичната руда на бакар или железо. Тој најчесто се добива како нуспроизвод при преработката на боксит и алуминиум. Токму затоа грчкиот модел е интересен: земјата се обидува да ја искористи постојната бокситна и алуминиумска индустрија за да произведува суровина која има многу поголема стратешка вредност.
Галиумот се користи во полупроводници и високотехнолошки апликации, вклучително и технологии поврзани со комуникации и енергетика. Неговата стратешка важност дополнително порасна поради високата зависност на Европа од увоз.
Проектот на Metlen е еден од 47-те стратешки проекти што Европската комисија ги избра во првата фаза на спроведување на Европскиот акт за критични суровини.
На ред се бакарот и златото
Друг голем проект е Скуриес на полуостровот Халкидики, каде што се развива рудник за бакар и злато.
Според актуелните информации, изградбата на комплексот е завршена повеќе од 94 проценти, а комерцијалното производство се очекува во текот на 2026 година. Проектот би требало да произведува околу 30.000 тони бакар годишно во период од 20 години, покрај златото. Инвестицијата надминува две милијарди долари.
Ова е особено значајно за Европа бидејќи бакарот е една од клучните суровини за електрификацијата. Без него нема доволно електрични мрежи, трансформатори, кабли, електромотори и инфраструктура за обновливи извори на енергија.
Пет нови грчки проекти за критични суровини
Грција во 2026 година поднесе пет нови кандидатури за стратешки проекти во рамките на европскиот механизам за критични суровини.
Проектите опфаќаат различни делови од синџирот – од рударство до преработка и рециклирање. Меѓу суровините се издвојуваат бакарот и германиумот, како и проекти поврзани со повторно искористување на суровини од отпад.
Меѓу позначајните потенцијални проекти се издвојуваат:
- Скуриес во Халкидики – бакар и злато;
- Сапес во Тракија – злато со бакар како нуспроизвод;
- Молаои на Пелопонез – потенцијал за критични суровини;
- проекти поврзани со германиум;
- проекти за рециклирање и повторно добивање критични метали.
Доколку овие проекти добијат европски стратешки статус, тоа би им овозможило полесен пристап до европски финансиски инструменти и поддршка за развој. Финалниот избор на новата група европски стратешки проекти се очекува во есента 2026 година.
Грција има и поширок минерален потенцијал
Интересно е што грчките власти не се фокусираат само на неколку познати рудници. Националната програма за истражување на критични суровини предвидува геолошки и геофизички истражувања, бушотини, земање примероци, минералошки и геохемиски анализи и економски проценки за потенцијалните наоѓалишта. Програмата ја спроведува грчката Геолошка и минералошка истражувачка служба – EAGME.
Според европските анализи, во Грција се идентификувани повеќе од 15 суровини од европските листи на критични и стратешки суровини, со потенцијал за дополнителна експлоатација. Меѓу нив се боксит, никел, кобалт, магнезиум, силициум, волфрам, графит, метали од платинската група, галиум, германиум, манган и бакар, како и одредени лесни реткоземни елементи.
Ретки земјени елементи и критични метали од отпад
Грција има индикации за присуство на одредени лесни реткоземни елементи. Грчката стратегија оди кон ново геолошко мапирање и истражување, што може да открие дополнителни ресурси. Тоа е важна промена во пристапот: наместо државата само да ги експлоатира познатите наоѓалишта, таа повторно инвестира во истражување за да открие што навистина има под грчката територија.
Во Атина, компанијата Monolithos учествува во европскиот проект PEACOC, чиј пилот-погон во 2026 година премина во предкомерцијална фаза. Системот е наменет за обработка на материјали што содржат критични и стратешки метали, вклучително и отпад од катализатори, електронски плочи и фотоволтаичен отпад.
Тоа покажува дека грчката стратегија не се сведува само на „ископај и извези“. Сè поголем акцент се става на преработката, рециклирањето и враќањето на металите во економијата.
Зошто ова е важно за Европа?
Грчкиот пример е дел од пошироката европска промена во размислувањето за рударството.
Европската Унија постави цел до 2030 година најмалку 10 проценти од годишните потреби за стратешки суровини да се покриваат преку екстракција во Европа, 40 проценти преку преработка и 25 проценти преку рециклирање. Во исто време, зависноста од еден третоземски снабдувач за одредена стратешка суровина треба да биде ограничена на најмногу 65 проценти.
Новата европска политика дополнително се засилува преку планот RESourceEU, кој предвидува милијарди евра за намалување на зависноста од увоз и поддршка на проекти за критични суровини.
Од традиционално рударство кон „ново рударство“
Она што се случува во Грција е интересно и за земјите од Западен Балкан.
Рударството повторно станува дел од индустриската политика, но неговата улога се менува. Не станува збор само за производство на руда, туку за цел синџир – истражување, експлоатација, преработка, производство на метали и рециклирање.
Грчкиот пример покажува дека минералните ресурси повторно се гледаат како економско и геополитичко прашање. Бакарот станува клучен за електрификацијата, галиумот за високите технологии, германиумот за напредната индустрија, а рециклирањето станува втор извор на критични суровини.
Европската трка за критични минерали веќе започна. Грција очигледно сака да биде меѓу земјите што нема само да ги набљудуваат промените, туку активно ќе учествуваат во нив.
