Превземен текст од faktor.mk
Современото рударство сè повеќе се потпира на технологии што овозможуваат поефикасно користење на природните ресурси и намалување на влијанието врз животната средина. Еден од поновите примери доаѓа од рудникот за бакар и злато „Скуриес“ на Халкидики, во Грција, каде што започна примената на современ систем за филтрирање на рударската јаловина. Според проектните процени, технологијата може да овозможи издвојување и повторно користење до 90 отсто од водата содржана во јаловината.
Ова решение претставува важен чекор во модернизацијата на рударските процеси, особено во управувањето со водата и материјалите што остануваат по преработката на рудата. Наместо јаловината да се одлага како смеса со големо количество вода, современите системи овозможуваат нејзино филтрирање и подготовка за поинаков начин на одлагање.
На 26 октомври 2026 година, компанијата „Елдорадо голд“ објави дека првите две филтер-преси во рудникот „Скуриес“ се пуштени во работа. Ова е дел од поширок инвестициски проект за воспоставување современо производство на бакар и злато, во кое управувањето со рударската јаловина има важна улога.
Ваквите технологии се релевантни и за земјите со развиена рударска индустрија, меѓу кои е и Македонија. Нивната примена покажува како инженерските решенија можат да придонесат за поодговорно користење на водните ресурси и подобро планирање на индустриските површини.
Како современите филтер-преси ја враќаат водата во производството?
Во процесот на преработка на минералните суровини, по издвојувањето на корисните минерали останува материјал познат како јаловина. Тој најчесто содржи ситни честички од обработената руда и вода што се користела во производствениот процес.
Традиционалните начини на управување со јаловината често подразбираат нејзино одлагање во специјално изградени одлагалишта. Современите филтрациски системи овозможуваат значителен дел од водата да се одвои пред материјалот да биде транспортиран и одложен.
Во рудникот „Скуриес“ е предвидена употреба на шест автоматизирани филтер-преси од производителот „Метсо“, од кои пет се наменети за редовна работа, а една претставува резервен капацитет. Првите две веќе се пуштени во функција, додека активирањето на преостанатите четири беше најавено за ноември 2026 година. Тоа значи дека системот сè уште е во фаза на постепено пуштање во работа, а не во целосно редовно производство.
Според проектните процени на компанијата што го развива рудникот, предвидената технологија може да овозможи отстранување до 90 отсто од водата содржана во јаловината. Издвоената вода потоа може повторно да се користи во технолошките процеси, со што се намалува потребата од дополнително зафаќање свежа вода.
Важно е да се нагласи дека овој процент се однесува исклучиво на водата во јаловината, а не на вкупната потрошувачка на вода во рудникот. Реалните заштеди ќе зависат од функционирањето на целиот производствен систем и ќе можат да се утврдат по воспоставувањето редовна работа.
Покрај подоброто искористување на водата, филтрирањето овозможува и поинаков начин на одлагање на преостанатиот материјал. По отстранувањето на значителен дел од влагата, јаловината може да се транспортира и да се поставува во контролирани слоеви, со соодветно набивање и одводнување.
Овој пристап е познат како филтрирано или таканаречено суво одлагање на јаловината, иако материјалот и понатаму содржи одредено количество влага.
Според проектните процени за „Скуриес“, ваквиот систем би можел да овозможи околу 40 отсто помала површина за одлагање во споредба со првично предвиденото решение. Тоа претставува можност за поефикасно користење на земјиштето, особено во рударски подрачја каде што просторот е ограничен.
Сепак, намалувањето на површината не значи автоматско отстранување на сите еколошки ризици. За безбедно управување со јаловината неопходни се соодветна подготовка на теренот, контрола на атмосферските води и редовно следење на стабилноста на одлагалиштето.
Технолошката модернизација отвора нови можности за рударството
Воведувањето современи системи за управување со јаловината покажува дека развојот на рударската индустрија сè повеќе зависи од инженерските решенија што се применуваат во текот на целиот производствен процес.
Филтер-пресите претставуваат само еден дел од пошироката технолошка инфраструктура. За нивно функционирање потребни се системи за транспорт на материјалот, опрема за контрола на влагата, автоматизирано управување и соодветно подготвени површини за одлагање.
Во случајот на „Скуриес“, нарачката за филтрациската опрема била објавена уште во 2022 година, со вредност од приближно 14 милиони евра. Таа опфаќала инженерска подготовка, производство на опремата и техничка поддршка за нејзино поставување и пуштање во работа.
Ваквите инвестиции покажуваат дека современото рударство создава потреба од високоспецијализирани инженерски знаења и технолошки услуги. Покрај самите рударски компании, во развојот на производствените системи учествуваат производители на индустриска опрема, проектантски организации и стручњаци за автоматизација.
За Македонија, каде што рударството има значајна индустриска традиција, ваквите регионални примери претставуваат можност за следење на технолошките решенија што се применуваат во современите рудници.
Подобрувањето на управувањето со водата е особено важно за индустрија во која преработката на минералните суровини зависи од континуирано снабдување со технолошка вода. Системите што овозможуваат нејзино повторно користење можат да придонесат за намалување на потребата од свежа вода, но и за посигурно планирање на производствените процеси.
Дополнителна предност е можноста за поефикасно користење на просторот наменет за одлагање на јаловината. Со соодветни геолошки и инженерски испитувања, ваквите решенија можат да бидат дел од долгорочните планови за управување со рударските локации.
Сепак, примената на технологијата не е подеднакво погодна за секој рудник. Карактеристиките на рудата, количината на јаловина, релјефот и климатските услови влијаат врз изборот на најсоодветниот систем. Потребни се и економски анализи што ќе ги опфатат трошоците за електрична енергија, одржување и управување со опремата.
Значењето на ваквите технологии е препознаено и во меѓународните стандарди за управување со рударската јаловина, кои нагласуваат дека безбедноста мора да биде вклучена во сите фази на работењето, вклучително и по затворањето на рудникот.
Примерот на „Скуриес“ покажува како технолошката модернизација може да ги поврзе производствената ефикасност и поодговорното управување со ресурсите. Иако реалните резултати допрва треба да се потврдат во редовното работење, воведувањето на филтрацискиот систем претставува конкретен пример за насоката во која се развива современата рударска индустрија.
За македонското рударство, следењето и оценувањето на ваквите решенија може да биде корисно при планирањето идни инвестиции, со цел подобро искористување на водата, поефикасно управување со индустриските површини и унапредување на производствените процеси.
