Граѓанската иницијатива „Тимочка буна“ на 18 ноември ги објави забелешките што ги поднела до српската Агенција за просторно планирање и урбанизам за втората фаза на подземниот рудник „Јама“ во Бор. Организацијата соопшти дека поднесокот го доставила на 9 ноември, во постапката за ран јавен увид. Таа бара дополнителни процени за слегнувањето на тлото, можните преселувања и влијанието врз водите. Објавата не значи дека просторниот план е усвоен или дека надлежните веќе одговориле на забелешките.
Елаборатот за ран јавен увид разработува проширување кон подлабоките делови на наоѓалиштето „Борска Река“, до кота К–455. Во него се разгледува производство до 18 милиони тони руда годишно, нова флотација и експлоатација во период од 41 година. Тоа се проектни параметри, а не сегашни производствени резултати. Флотацијата е постапка за одвојување на минералите што се преработуваат во концентрат од преостанатиот материјал, кој треба да се одложи и да се управува како јаловина.
Подземен ископ и употреба на земјиштето
Елаборатот разгледува метод на откопување со зарушување: како што се вади рудата, над ископаниот простор се остава карпестата маса контролирано да се руши. Влијанието во длабочина и можните поместувања на површината не се едно исто. Нивната врска зависи од геологијата, длабочината, редоследот на ископување и положбата на објектите над рудникот. За жителите, најважното прашање е каде конкретно би поминала границата на зоната во која би се ограничила употребата на земјиштето.
Иницијативата посочува дека во елаборатот се споменуваат делови од градските заедници „Север“ и „Центар“ и населбата Брезоник. Таа бара независна проверка на процените за слегнување и попрецизни граници на можните зони. Наводите за обемот на преселување треба да се читаат во контекст на раната фаза на планот. Елаборатот не е решение за експропријација и сам по себе не утврдува кои домаќинства ќе мора да се преселат, каква компензација би добиле или кога би се спровела.
Прашањата за водите остануваат отворени
„Тимочка буна“ бара и почетни мерења на површинските и подземните води, како и процена на збирните влијанија. Организацијата појаснува дека нејзиното барање се однесува и на управувањето со јаловината од планираната флотација, која според елаборатот би се одлагала во „Велики Кривељ“. Таа побара документи и на влашки јазик и разгледување прекугранични консултации со Бугарија и Романија. Барањето за консултации е став на подносителот, а не потврда дека е утврдено прекугранично влијание од втората фаза.
Со раниот увид јавноста може да реагира додека решенијата сè уште се разработуваат. Кога ќе бидат објавени нацртот и стратешката процена, клучно ќе биде да се види со кои мерења се поткрепени границите на ризик, кои алтернативи се разгледани и како се одговорило на поднесените забелешки. За читателите во Македонија, примерот покажува зошто бројките за планирано производство не се доволни за да се оцени подземно проширување во близина на населени места. Истиот документ треба да овозможи да се проверат и условите под кои рудникот би можел да се прошири и последиците за луѓето што живеат над него.



