Во првиот бран на селекција на стратешки проекти во рамките на Актот за критични суровини, од вкупно 60 одбрани, ЕК одобри точно 10 проекти кои се фокусирани исклучиво на рециклирање. Овие проекти веќе добиваат забрзани дозволи и финансиски олеснувања и служат како директен модел за тоа какви проекти се бараат и во моменталниот втор повик.
Одбраните проекти се за Рециклирање на батерии за електрични возила, Рециклирање на постојани магнети и Повторна обработка на индустриски отпад.
Рециклирање на батерии за електрични возила (Литиум, Кобалт, Никел)
Ова е најкритичниот сектор каде ЕУ сака да ја намали зависноста од Кина.
- Франција (Проект на компаниите „Suez“ и „Eramet“)
Изградба на голем индустриски комплекс во Денкерк за рециклирање на литиум-јонски батерии. Проектот користи напредна хидрометалуршка технологија за да извлече батериски чист литиум, никел и кобалт директно од искористени автомобилски батерии и фабрички отпад.
- Италија (Проект на „Ени“ - Равена)
Нафтениот гигант Ени пренаменува дел од својата индустриска зона во Равена за постројка за демонтажа и црна маса од батерии, со цел рециклирање на клучните метали за новата европска автомобилска индустрија.
- Финска (Проект на „Fortum Battery Recycling“)
Оваа постројка во Хајавала веќе има постигнато стапка на закрепнување на материјалите од над 80%, а со статусот на стратешки проект на ЕУ го проширува капацитетот за екстракција на секундарен литиум и манган.
Рециклирање на постојани магнети (Ретки земјени елементи)
Ретките земјени елементи (неодиум, празеодиум) се клучни за ветерните турбини и воената индустрија. Нивното рециклирање е исклучително тешко, па затоа ЕУ поддржа два клучни проекти:
- Франција (Проект „Carester“)
Изградба на првиот индустриски погон во Европа за рециклирање на магнети од стари електронски уреди, електрични мотори и мотори од ветерници. Наместо да се увезуваат сурови ретки земјени елементи, овој погон ги извлекува директно од фрлениот отпад.
- Италија (Проект „Italmatch Chemicals“)
Овој проект развива иновативни хемиски процеси за одвојување на ретките елементи од магнетите со многу помала потрошувачка на енергија во споредба со традиционалното рударство.
Повторна обработка на индустриски отпад (Транзициски метали)
- Шпанија (Проект за рециклирање волфрам)
Секундарно искористување на волфрам од индустриски струготини и отпад од тешката машиноградба. Волфрамот е критичен за одбранбениот сектор.
- Полска (Рециклирање на метали од платинската група)
Фокус на рециклирање на катализатори од автомобили и индустриски филтри за извлекување на платина, паладиум и родиум, кои се меѓу најскапите и најдефицитарните метали на европскиот пазар.
Зошто овие проекти се важни за вториот повик?
Одобрените 10 примери покажуваат дека ЕУ не бара само класично собирање отпад, туку високотехнолошки фабрики кои можат да го затворат кругот – односно од отпадот да произведат метал со ист квалитет како оној од рудник. Апликациите во вториот повик кои нудат вакви решенија имаат најголеми шанси за одобрување.
Изградбата на овие фабрики бара стотици милиони евра, а финансирањето се потпира на три столба кои гарантираат дека овој бизнис е високопрофитабилен.
Првиот модел е на „Продолжена одговорност на производителот“ (EPR). Ова е примарниот извор на пари. Според законот на ЕУ, производителите на автомобили и електроника се финансиски одговорни за целиот животен век на батеријата. Тие плаќаат еколошки такси во специјални национални фондови, кои потоа директно ги субвенционираат фабриките за рециклирање за секој собран и преработен тон отпад.
Вториот е загарантиран пазар преку законски квоти за „Рециклирана содржина“. ЕУ воведе правило со кое новите батерии кои се продаваат во Европа законски мора да содржат минимален процент на веќе рециклиран метал. Од август 2031 година, секоја нова EV батерија мора да содржи најмалку 16% рециклиран кобалт, 6% рециклиран литиум и 6% рециклиран никел. Ова создава огромен, вештачки гарантиран пазар – автомобилските гиганти како BMW, Volkswagen или Stellantis се принудени однапред да склучуваат договори со фабриките за рециклирање и скапо да го купуваат нивниот материјал.
Третиот модел се ЕУ Еко-фондови, Грантови и Стратешки инвестиции. Изградбата на погоните масовно се кофинансира од јавни европски извори, бидејќи овие проекти се прогласуваат за „Стратешки проекти“ во рамки на Актот за критични суровини. Иновацискиот фонд на ЕУ доделува милијарди евра неповратни грантови за хидрометалуршки постројки. Исто така, Европската инвестициска банка (ЕИБ) обезбедува долгорочни поволни кредити со ниски каматни стапки и државни гаранции. Дополнително, инвеститорите масовно вложуваат пари во овие фабрики, бидејќи економската вредност на извлечените метали (литиум и кобалт) на пазарот е исклучително висока.
