Превземен текст од faktor.mk
Во Халкидики, еден од најпознатите туристички региони во Грција, на 8 октомври 2026 година свечено беше отворен рудникот за бакар и злато „Скуриес“, проект на компанијата „Хелас голд“ и инвестиција вредна повеќе од две милијарди долари. Проектот, кој се реализира во североисточниот дел на полуостровот, покажува дека туристичката препознатливост на еден регион не претставува пречка за развој на рударството. Условите под кои се одобрува и спроведува таква инвестиција, контролата на влијанието врз животната средина и придобивките за локалното население се прашањата од кои зависи нејзината долгорочна прифатливост.
На свеченото отворање присуствуваше грчкиот премиер Кирјакос Мицотакис, кој ја претстави инвестицијата како потврда за способноста на Грција да привлекува странски капитал. Рудникот е дел од рударскиот комплекс „Касандра“, со кој управува компанијата „Хелас голд“, подружница на канадската „Елдорадо голд“. Со свеченото отворање започнува нова фаза во реализацијата на проектот, додека почетокот на комерцијалното производство е најавен до крајот на 2026 година. За грчката економија, инвестицијата претставува нов производствен капацитет, а за европската индустрија потенцијален извор на бакар, метал за кој се очекува зголемена побарувачка.
Според грчкиот весник „Катимерини“, Мицотакис изјавил дека Грција мора да обезбеди доследност и јасни правила за инвеститорите. Тој посочил дека проектот може да создаде услови за нови инвестиции во северниот дел на земјата, каде што постојат значителни минерални ресурси. Според податоците изнесени при отворањето, инвестициската вредност на „Скуриес“ надминува две милијарди долари, што го вбројува проектот меѓу најголемите странски производствени инвестиции во Грција во последните децении.
Посебен дел од обраќањето на грчкиот премиер беше посветен на еколошките услови. Мицотакис потврди дека во преговорите со инвеститорот биле побарани измени во инвестицискиот план, заострување на претходно утврдените еколошки барања и дополнителни мерки за обработка на рударските остатоци. Во официјално објавениот говор тој навел дека компанијата ги прифатила овие барања. Грчката влада го поврзува продолжувањето на инвестицијата со обврската современата рударска технологија да обезбеди контрола на ризиците, безбедност при работењето и заштита на природната средина.
Техничките решенија предвидени во „Скуриес“ даваат поконкретна слика за начинот на кој се планира управувањето со рударските активности. Според официјалната документација на „Хелас голд“, рудникот комбинира површинска и подземна експлоатација, а за управување со јаловината е предвидена технологија на филтрирање. Со неа се отстрануваат до 90 проценти од водата содржана во рударските остатоци, по што дел од водата може повторно да се користи во производствениот процес. Наместо две одлагалишта предвидени во првичниот проект, новото решение овозможува користење едно, со околу 40 проценти помала површина за складирање на јаловината.
Компанијата наведува дека во проектот се вклучени и постепена санација на површините, пополнување на дел од подземните простори со преработени рударски остатоци, системи за управување со водите и дигитални технологии за надзор на операциите. Според грчкиот економски медиум „Нафтемборики“, системот за еколошки мониторинг опфаќа повеќе од 700 контролни точки. „Хелас голд“ ја наведува оваа бројка за пошироката мрежа што ги следи нејзините рударски активности во регионот, а не само за рудникот „Скуриес“. Програмата опфаќа 13 еколошки параметри, меѓу кои квалитетот на водите и воздухот, бучавата, вибрациите и состојбата на почвата. Компанијата наведува дека собраните податоци се достапни преку јавна онлајн-платформа. Овие решенија се дел од проектираните мерки за намалување на ризиците. Нивната ефикасност треба да се оценува преку резултатите од работењето, редовните мерења и надзорот на надлежните институции.
Економските очекувања се поврзани со вработувањето, локалните набавки, јавните приходи и извозот. Според Мицотакис, во изградбата на „Скуриес“ биле ангажирани околу 5.000 луѓе, а со работењето на проектот се поврзуваат приближно 3.000 директни и индиректни работни места. Во своето соопштение од 8 октомври 2026 година, „Хелас голд“ ја наведува бројката од околу 3.000 работни места за поширокиот комплекс „Касандра“, кога „Скуриес“ ќе достигне полн производствен капацитет. Затоа е важно да се разликува опфатот на владината изјава од опфатот на компаниската проекција. Бројката вклучува и индиректно вработување, па не означува 3.000 лица вработени непосредно во самиот рудник.
„Нафтемборики“ во текст објавен на 2 октомври 2026 година наведе дека во проектот биле ангажирани повеќе од 3.000 лица, со просечна плата од околу 2.500 евра. Бидејќи бројките се однесуваат на различни фази и категории на ангажирање, тие не треба да се толкуваат како идентичен показател за бројот на постојано вработени во самиот рудник.
Почетниот планиран работен век на „Скуриес“ е околу 20 години. Според студијата за изводливост што компанијата ја означува како студија од 2021 година, просечното годишно производство се проценува на околу 140.000 унци злато и 30.000 тони бакар. Поврзаниот технички извештај има датум на важност 22 јануари 2022 година. Наведените 30.000 тони бакар се заокружена вредност на компаниската проекција од 67 милиони фунти годишно. Овие количини претставуваат производствени проекции, а не досега остварено производство. Компанијата очекува економски придобивки и преку набавки од домашни добавувачи, извоз и плаќање даноци и рударски надоместоци, чија конечна вредност ќе зависи од работењето и пазарните услови.
За локалната заедница се предвидени приходи од рударски надоместоци и посебна програма за општествени инвестиции. Според обраќањето на Мицотакис, во следните 20 години преку оваа програма треба да бидат насочени повеќе од 80 милиони евра во проекти за подобрување на условите за живот во општината Аристотелис. „Хелас голд“, пак, во своите објавени податоци наведува 80 милиони американски долари за општествени инвестиции. Валутата во компанискиот податок се разликува од онаа во обраќањето на премиерот; двата износа не треба да се претставуваат како истоветни или како меѓусебно конвертирани вредности. Станува збор за планирани вложувања, одвоени од приходите што општината ги добива преку рударските надоместоци. За средините во кои се искористуваат минерални ресурси, ваквите механизми отвораат прашање колкав дел од економската вредност останува на локално ниво и како се користи за јавни потреби.
Халкидики има долга туристичка традиција, а североисточниот дел од полуостровот има и историја на рударска дејност. Развојот на „Скуриес“ во изминатите години предизвика несогласувања меѓу дел од локалното население, работниците во рударството и граѓанските организации. Загриженоста на противниците на проектот се однесува на можните последици врз водите, шумите, земјоделството и туризмот. На денот на отворањето, на 8 октомври, беа организирани и протести против рударските активности. Ова покажува дека институционалното одобрување на инвестицијата не значи дека сите локални несогласувања се надминати.
Односот меѓу рударството и другите стопански дејности е обработен и во научна статија, објавена во списанието „Рисорсес полиси“ во 2024 година. Истражувањето, засновано на интервјуа и јавни материјали од претходните години, ги анализира различните ставови на поддржувачите и противниците на рудникот. Едната група ги истакнувала можностите за стабилно вработување и економски развој, а другата ризиците за природните ресурси и дејностите што зависат од нив. Студијата укажува на потребата од вклучување на локалните жители во одлучувањето, процена на социјалните последици и независна контрола. Таа не претставува процена на влијанието на рудникот по неговото отворање во октомври 2026 година.
Проектот има и поширока индустриска димензија. Бакарот се користи во електроенергетските мрежи, електричните возила, обновливите извори на енергија и дигиталната инфраструктура. Европската Унија настојува да го зголеми сигурното снабдување со суровини потребни за индустријата и енергетската транзиција. Во таа рамка, производството на бакар во земја членка на Унијата може да придонесе кон диверзификација на изворите на снабдување. Европскиот Акт за критични суровини предвидува мерки за развој на домашни капацитети, преработка, рециклирање и намалување на зависноста од ограничен број надворешни добавувачи.
Примерот од Халкидики е релевантен и за Македонија, каде што минералните ресурси, туризмот, земјоделството и заштитата на природата се дел од економското и просторното планирање. Грчката инвестиција покажува дека постоењето туристичка дејност во еден поширок регион не ја исклучува однапред можноста за рударски проекти. Одлуката за конкретна локација мора да се темели на нејзините природни карактеристики, водните ресурси, постојните стопански активности и условите што инвеститорот треба да ги исполни.
Отворањето на „Скуриес“ не е доказ дека рударството нема влијание врз туризмот или животната средина. Во наредните години, резултатите од мониторингот, исполнувањето на обврските и состојбата на локалната економија ќе покажат како функционира овој модел во практика.
