Комисијата за индустрија, истражување и енергетика на Европскиот парламент на 10 ноември усвои став со кој предлага 10 милијарди евра за критични суровини во идниот Европски фонд за конкурентност. Сумата е дел од преговорите за периодот од 2028 до 2034 година. За Македонија, главното прашање е под кои услови домашни компании би можеле да учествуваат во програмите што ќе се финансираат од фондот.
Како предлогот би се претворил во инвестиции
Распределбата од 10 милијарди евра е предвидена во членот 4 од компромисниот текст што го поддржа парламентарната комисија. Конечниот износ ќе зависи од законодавните преговори. Откако ќе се утврдат буџетот и правната рамка, работните програми ќе покажат кои активности може да се финансираат, кој може да аплицира и каква поддршка ќе биде достапна.
Првичниот предлог на Европската комисија предвидува грантови, заеми, гаранции и капитални вложувања. За рударски проект, формата на поддршката е важна колку и износот. Грантот може да покрие дел од трошоците за подготовка или реализација. Заемот треба да се отплати, додека гаранцијата може да му олесни на инвеститорот да обезбеди кредит преку покривање дел од ризикот на кредиторот.
Паралелно, во предложените измени на Актот за критични суровини се разгледува посебен финансиски инструмент со почетен придонес од две милијарди евра. Според резимето на Европскиот парламент од 20 октомври, придонесот би дошол од идниот Европски фонд за конкурентност. Затоа, собирањето на двете суми во вкупен износ од 12 милијарди евра би можело да доведе до двојно броење. Конечните текстови треба да покажат како ќе се поврзат фондот и инструментот.
Од што ќе зависи учеството на македонските проекти
Предлогот на Европската комисија предвидува трети земји да можат да се придружат кон фондот преку договори. Во ограничени околности, предвидува и учество на субјекти од земји што немаат таков договор. За македонските компании, пристапот ќе зависи од усвоените правила и условите на конкретната програма, вклучително и од тоа кој може да биде подносител, каде може да се спроведува проектот и какви партнерства се потребни.
Дури и кога еден проект ги исполнува условите за учество, неговата изводливост зависи од податоците за конкретното наоѓалиште и од планот за експлоатација и преработка. Содржината на металот во рудата, потрошувачката на вода и енергија и трошоците за управување со отпадот влијаат врз тоа дали инвестицијата е остварлива. За жителите во рударските општини, процената на влијанието врз животната средина и јавната расправа се местата каде што може да се разгледаат последиците врз водите, земјиштето и околните населби.
Првиот конкретен одговор за Македонија ќе го дадат правилата за учество на земјите кандидати. Потоа, работните програми ќе покажат за кои активности домашните компании би можеле да побараат поддршка и под кои финансиски услови.



