Европската трка по критични минерали добива нова димензија во Германија. Наместо класичен рудник со отворен коп или подземни галерии, компанијата „Вулкан Енерџи Рисорсис“ гради проект во кој литиумот се извлекува од природно загреана геотермална саламура длабоко под површината на земјата. Во истиот процес се произведува и обновлива енергија.
Проектот „Лајонхарт“, лоциран во Горна Рајна, во југозападниот дел на Германија, е еден од најамбициозните европски обиди за создавање домашен извор на литиум за батериската и автомобилската индустрија. Неговата цел е да покаже дека производството на критични суровини може да се комбинира со производство на чиста енергија и со значително помал просторен отпечаток од традиционалното рударство.
Во април 2026 година таму беше поставен камен-темелникот за комерцијалната постројка, со присуство на премиерот на покраината Хесен Борис Рајн и градоначалникот на Франкфурт Мајк Јозеф. Со тоа проектот направи важен чекор од планови и дозволи кон физичка изградба.
Литиум без класичен отворен коп
Основата на проектот се наоѓа во геологијата на Горна Рајна. Под површината се наоѓаат големи количини геотермална саламура – вода која природно е загреана на големи длабочини и содржи растворен литиум.
Вулкан планира саламурата да се извлекува преку бушотини. Прво, нејзината топлина ќе се користи за производство на геотермална енергија, а потоа литиумот ќе се одвојува со технологија на директна екстракција на литиум, позната како DLE.
По извлекувањето на литиумот, саламурата треба повторно да се враќа во подземниот резервоар, создавајќи затворен циклус. На тој начин концептот се разликува од традиционалното рударство, каде што минералната суровина се добива преку ископување големи количества карпа и создавање рударски отпад.
Токму ова е една од клучните причини зошто Вулкан проектот се следи со големо внимание во Европа: литиумот не се добива од класично лежиште на руда, туку од геотермална течност која во исто време претставува и енергетски ресурс.
Лајонхарт – литиум и енергија во еден проект
Првата фаза на проектот „Лајонхарт“ е дизајнирана за производство на околу 24.000 тони литиум хидроксид монохидрат годишно. Според плановите на компанијата, тоа би било доволно за материјал потребен за производство на околу 500.000 батерии за електрични возила годишно.
Но, литиумот не е единствениот производ.
Проектот е замислен и како геотермален енергетски систем, со цел годишно да произведува околу 275 GWh електрична енергија и 560 GWh топлинска енергија за локални корисници. Проценетиот животен век на проектот е околу 30 години.
Тоа го прави „Лајонхарт“ интересен пример за интегрирање на две стратешки цели на Европа – обезбедување критични суровини и декарбонизација на енергетскиот сектор.
Од Германија за европската батериска индустрија
Една од главните предности на проектот е неговата локација. Литиумот ќе се произведува во близина на германската и европската автомобилска индустрија, што значи пократки транспортни растојанија и потенцијално помала зависност од прекуокеански синџири на снабдување.
Самиот процес е поделен на повеќе локации. Во областа на Ландау треба да функционира комбинирана геотермална и постројка за екстракција на литиум, каде од саламурата ќе се добива литиум хлорид. Потоа тој материјал ќе се транспортира до Централната постројка за литиум во индустрискиот парк Höchst во Франкфурт, каде ќе се преработува во литиум хидроксид монохидрат, погоден за производство на батерии.
Во април 2026 година таму беше поставен камен-темелникот за комерцијалната постројка, со присуство на премиерот на покраината Хесен Борис Рајн и градоначалникот на Франкфурт Мајк Јозеф. Со тоа проектот направи важен чекор од планови и дозволи кон физичка изградба.
Проектот веќе не е само идеја
Важен момент за Вулкан е тоа што во 2026 година проектот влезе во конкретна инвестициска и градежна фаза.
Во март германските власти ја издадоа првата дозвола за комерцијално производство на литиум во рамките на проектот Лајонхарт, за лиценциското подрачје Insheim. Дозволата е прва од ваков вид во Горна Рајна и една од ретките комерцијални дозволи за производство на литиум во Германија.
Во мај 2026 година Вулкан го затвори и финансискиот пакет за проектот, вреден околу 2,2 милијарди евра, а во јули компанијата објави дека се активирани првите средства од стратешкото финансирање.
Паралелно со тоа, започнаа градежните активности и на постројката во Ландау и на литиумската хемиска постројка во Франкфурт. Според извештајот на компанијата за вториот квартал од 2026 година, земјените работи и подготовката на инфраструктурата напредуваат, додека преместувањето на високонапонската електрична мрежа е планирано да биде завршено во третиот квартал од 2026 година.
Зошто Vulcan е важен за Европа?
Литиумот е една од клучните суровини за батериите, а батериите се основа на електрификацијата на транспортот и складирањето енергија.
Токму затоа Европа се обидува да го намали ризикот од прекумерна зависност од увоз. За европската индустрија не е доволно само да произведува електрични автомобили и батерии – потребно е да има поголема контрола и врз суровините од кои тие се произведуваат.
Вулкан е интересен токму од тој аспект. Наместо Европа да се натпреварува само во увозот на литиум, проектот се обидува дел од производството да го премести поблиску до фабриките за батерии и автомобили.
Дополнителна предност е што концептот не се потпира само на литиумот. Геотермалната топлина и електричната енергија се интегрирани во производниот процес, што треба да помогне во намалување на емисиите и зависноста од фосилни горива.
Но, и „зелениот литиум“ има свои предизвици
Иако концептот звучи едноставно – земете геотермална саламура, извлечете литиум и вратете ја течноста под земја – реализацијата е технички и регулаторно сложена.
Потребно е да се обезбеди стабилно функционирање на бушотините, сигурно враќање на саламурата во подземниот резервоар и контрола на влијанието врз локалната средина. Геотермалните проекти во Горна Рајна во минатото предизвикуваа и јавни дебати поради ризиците поврзани со сеизмичноста, што значи дека довербата на локалното население останува важен дел од успешноста на проектот.
Токму затоа Вулкан не е само приказна за нова технологија за производство на литиум. Тој е и тест за тоа дали Европа може да развива домашно рударство и преработка на критични суровини со повисоки еколошки стандарди и со поголемо учество на локалните заедници.
Лекција и за Македонија
Приказната за Vulcan е интересна и за земји како Македонија, иако геологијата и ресурсите се различни.
Поуката не е дека секоја земја треба да го копира германскиот модел. Напротив – најважното е дека идното рударство не мора да изгледа исто како рударството од минатиот век.
Европа бара начини за производство на бакар, литиум, никел, цинк, олово и други критични суровини, но истовремено поставува сè повисоки барања за заштита на животната средина, енергетска ефикасност, управување со отпадот и транспарентност.
За Македонија, каде рударството веќе има значајно место во индустријата, ова отвора пошироко прашање – не само колку минерални ресурси има земјата, туку и со какви технологии и под какви стандарди ќе се искористуваат во иднина.
Европската битка за критични минерали веќе не е само битка за тоа кој ќе има руда. Сè повеќе станува битка за тоа кој ќе најде почист, поефикасен и технолошки понапреден начин да ја претвори природната суровина во индустриска вредност.
