Канадската рударска корпорација „Борон Уан Холдингс“ ги објави резултатите од ажурираната Прелиминарна економска проценка за својот стопроцентен проект за бор „Пискања“ во јужна Србија. Новата независна студија покажува значителен скок на профитабилноста, позиционирајќи го овој регион како потенцијален иден европски центар за снабдување со критични суровини.
Драматичен раст на профитабилноста и брз поврат на инвестицијата
Според официјалното соопштение на компанијата, ажурираната студија предвидува внатрешна стапка на поврат по оданочување од неверојатни 89%, што е значителен пораст во споредба со проценката од 2022 година кога изнесуваше 79%.
Нето сегашната вредност на проектот, со дисконтна стапка од 10%, е зголемена за околу 6% и сега изнесува 558,8 милиони американски долари. Најдобрата вест за инвеститорите е што почетните капитални трошоци за изградба на рудникот остануваат непроменети и изнесуваат 79,9 милиони долари, при што се очекува целосен поврат на инвестицијата во рок од само една година од почетокот на комерцијалното производство.
Иако проценетиот животен век на рудникот е намален од 16 на 13 години, вкупната економска слика е подобрена благодарение на оптимизираниот микс на финални производи кои ќе се продаваат по повисоки пазарни цени. Рудникот годишно ќе произведува околу 157.600 тони концентрат на колеманит, 83.800 тони улексит и 25.000 тони борна киселина.
Лежиште со светска класа на борни минерали
Проектот „Пискања“ се наоѓа во Јарандолскиот басен, во близина на местото Баљевац на Ибар (општина Рашка), на околу 250 километри јужно од Белград. Самиот рудник моментално не е во функција и се наоѓа во напредна фаза на развој и финално лиценцирање.
Се работи за подземно рудно лежиште со исклучително висок квалитет и концентрација на бор. Минерализацијата главно се состои од компактен колеманит и улексит, сместени во седиментни карпи на длабочина меѓу 200 и 500 метри. Измерените и индицираните ресурси на локацијата се проценуваат на 7,1 милиони тони со просечна содржина од 32,4% бор триоксид, што го прави ова лежиште едно од комерцијално најбогатите во светот.
Од првите откритија до регионален кластер
Историјата на лежиштето датира од 1980-тите години, кога за време на систематски државни истражувања на јаглен во поранешна Југославија, геолозите официјално го откриваат ова богато наоѓалиште на бор. Иако канадски инвеститори првпат се појавуваат на терен во 1990-тите, сите активности беа стопирани поради војната и меѓународните санкции.
Модерната ера на истражувања започнува во 2010 година, кога Министерството за рударство и енергетика на Србија и додели лиценца за истражување на тогашната канадска компанија „Ерин Вентурес“. Преку својата локална ќерка-фирма „Балкан Голд“, компанијата спроведе повеќе фази на дијамантско дупчење со што детално се мапираа 12-те рудни тела под земја. Со текот на годините, „Ерин Вентурес“ доживеа корпоративно преструктурирање и се трансформираше во денешниот „Борон Уан Холдингс“.
Она што ја менува играта е стратешкото поместување на компанијата кон креирање на регионален рударски кластер. „Борон Уан“ потпиша Протокол за соработка со српското државно претпријатие „Ресавица“ за да го искористи и рехабилитира веќе постоечкиот и некогаш активен рудник за колеманит „Побрѓе“, лоциран на само 2,5 километри оддалеченост.
Ригорозни еколошки стандарди: Подземен ископ под европски надзор
Бидејќи прашањето за рударството во Србија е исклучително чувствителна еколошка и политичка тема, Министерството за заштита на животната средина наметнува строги еколошки стандарди усогласени со директивите на Европската Унија (ЕУ):
- Спречување на слегнување
Бидејќи „Пискања“ е планиран исклучиво како подземен рудник, ископувањето ќе се врши со методот на „коридори и столбови“. Празните простори веднаш ќе се пополнуваат со безбеден бетонски малтер за да се спречи какво било слегнување на земјиштето и да се заштити обработливата површина.
- Заштита на реката Ибар и подземните води
Фабриката ќе применува технологија на затворен кружен систем на вода (нула испуштање на отпадни води во околината). При изградбата на вертикалните окна под земја ќе се монтираат непропустливи бетонски и челични прстени за да се спречи мешање на длабоките рударски води со плитките аквифери што локалното население ги користи за пиење.
- Чиста технологија на преработка
Процесот главно се заснова на физичка сепарација (дробење и флотација со вода). Онаму каде што е потребно производство на чиста борна киселина, хемискиот третман ќе се одвива во херметички затворени индустриски автоклави со строги филтри, без употреба на силни киселини во отворени базени.
- Намален просторен отпечаток
Со одлуката да се искористи инфраструктурата на стариот рудник „Побрѓе“, проектот се трансформира од „Гринфилд“ во „Браунфилд“. Наместо да се уништува недопрена природа, ќе се рехабилитира постоечка индустриска зона.
Идни чекори и стратешко значење
Европа во моментов нема сопствено производство на бор и целосно зависи од увоз (95% од Турција и САД). Борот е класифициран како критична суровина поради неговата незаменлива улога во батериите за електрични возила, соларните панели, вештачките ѓубрива и термоизолацијата.
Успешното комплетирање на Студијата за влијание врз животната средина е поднесено до српските власти. Како следен клучен чекор пред почетокот на градбата се очекува официјалното одобрување на експлоатационото поле од страна на ресорното министерство, со што проектот и дефинитивно ќе добие зелено светло за реализација.
