Европскиот парламент обезбедува 10 милијарди евра за критични минерали

Во одлучувачки чекор за зајакнување на европската индустриска независност, Комитетот за индустрија, истражување и енергетика (ITRE) при Европскиот парламент воведе посебна финансиска рамка од 10 милијарди евра наменета за критични суровини. Средствата се дел од новиот Европски фонд за конкурентност (ECF) за буџетскиот период 2028–2034 година и имаат за цел да го забрзаат домашниот ископ, преработката и рециклирањето на стратешки минерали.

Поголем буџет и построги правила

Одлуката на комитетот е изгласана на 10 ноември 2026 година со што пратениците го дадоа првиот формален сигнал за обликување на идниот буџет на Европската Унија за индустриска политика.

Европратениците не само што го поддржаа концептот на Европската комисија за спојување на 14 постојни финансиски инструменти во еден фонд, туку предложија и значително зголемување на вкупниот буџет на Европскиот фонд за конкурентност од предложените 234,3 милијарди евра на 264,35 милијарди евра (зголемување од околу 13%).

Покрај директните 10 милијарди евра за критични суровини, предлогот вклучува и удвојување на максималните гаранции преку инструментот InvestEU на 150 милијарди евра, што треба да поттикне масовно влегување на приватен капитал во високоризични проекти.

Поттик за рударската и металуршката индустрија

Воведувањето на наменски пакет од 10 милијарди евра претставува директен одговор на предупредувањата од индустријата и финансиските институции дека без сериозна јавна поддршка, Европа нема да може да ги исполни целите од Актот за критични суровини (CRMA). Тие цели предвидуваат до 2030 година ЕУ да обезбедува најмалку 10% од годишната потрошувачка преку домашен рударски ископ, 40% преку домашна преработка и рафинирање и 25% преку рециклирање на постојните материјали, како и максимум 65% зависност од една трета земја за која било стратешка суровина.

За рударските компании, инвеститорите и развивачите на проекти, новите средства значат полесен пристап до финансирање за истражување на наоѓалишта, изградба на капацитети за преработка на литиум, бакар, никел, кобалт, графит и ретки земјени елементи, како и намалување на финансискиот ризик во почетните фази на проектите.

Отворени прашања пред финалните преговори

Иако гласањето во комитетот претставува силен политички сигнал, аналитичарите посочуваат на неколку клучни прашања што ќе се решаваат во претстојните преговори.

Имено, во октомври 2026 година Парламентот го поддржа формирањето на Европски центар за критични суровини со фонд од 2 милијарди евра за заеднички набавки и создавање стратешки резерви. Останува да се прецизира дали новите 10 милијарди евра се дополнителни средства или делумно се преклопуваат со тој инструмент.

Дополнително, бидејќи проектите за преработка, рафинирање и рециклирање имаат пократки рокови за добивање дозволи отколку отворањето нови рудници, дилемата е дали тие нема побрзо да го апсорбираат поголемиот дел од средствата.

Сè уште не е дефинирано и тоа дали дел од овие средства ќе бидат достапни и за стратешки проекти во земјите-партнери надвор од ЕУ (како Западен Балкан, Централна Азија или Канада), или ќе бидат строго ограничени на територијата на Унијата.

Следни чекори во Брисел

Текстот усвоен од Комитетот за индустрија ќе се најде на пленарна седница на Европскиот парламент во периодот од 23 до 26 ноември. По неговото усвојување на пленарно ниво, ќе започнат и официјалните преговори со Советот на ЕУ (земјите-членки), каде ќе се утврди конечниот износ и правилата за распределба на парите.

За европскиот рударски сектор, оваа одлука е јасна потврда дека Брисел конечно преминува од декларативни стратегии кон конкретно финансиско позиционирање во глобалната трка за суровини.