Специјалните владини комисии во Панама дадоа официјална препорака за отворање пат кон привремено и делумно рестартирање на рудникот „Кобре Панама“, еден од најголемите светски отворени копови за бакар, кој беше насилно затворен на крајот на 2023 година по масовните граѓански протести и одлуката на Врховниот суд.
Овој ненадеен пресврт доаѓа по официјалните извештаи дека безбедното одржување и деталниот план за целосно и трајно затворање на рудникот ќе ја чинат државата помеѓу 800 милиони и 1 милијарда долари, средства кои Панама во моментов ги нема во својот буџет. Комисиите сугерираат дека привременото рестартирање е единствениот економски одржлив начин рудникот самиот да го финансира своето финално и еколошки безбедно затворање.
Економски колапс и еколошки ризици
Затворањето на „Кобре Панама“, кој е во сопственост на канадската корпорација „First Quantum Minerals“, нанесе тежок удар врз панамската економија. Овој рудник придонесуваше со дури 5% во вкупниот БДП на земјата и сочинуваше над 75% од националниот извоз на стоки. По неговото запирање, меѓународните агенции го намалија кредитниот рејтинг на Панама, а земјата влезе во сериозен буџетски дефицит.
Покрај економската криза, експертите за животна средина предупредија на акутна опасност. На локацијата во моментов се складирани над 130.000 тони бакарен концентрат кои стојат нечепнати во близина на меѓународното пристаниште на рудникот. Доколку овие материјали не се преработат или безбедно не се извезат, постои сериозен ризик од самозапалување и испуштање на токсични гасови во околните прашуми.
Нов пристап на новата влада
Иако претходната администрација беше децидна дека рудникот нема да проработи, новата влада предводена од претседателот Хосе Раул Мулино покажува поголема прагматичност. Владиниот панел препорачува да се започнат итни преговори со „First Quantum“ за да се дозволи ограничен период на екстракција и извоз, со строго дефинирани клаузули дека остварениот профит 50/50 ќе се дели со државата и директно ќе се насочува во специјален фонд за еколошка санација.
Од менаџментот на „First Quantum Minerals“ изразија подготвеност веднаш да се вратат на преговарачката маса.
„Привременото рестартирање не само што ќе ги елиминира еколошките ризици од неконтролираните јаловишта, туку и ќе овозможи безбедно планирање на иднината на оваа локација, истовремено враќајќи илјадници високоисполнети работни места за локалното население,“ стои во првичната реакција на компанијата.
Што значи ова за светскиот пазар на бакар?
Бакарот е критичен метал за глобалната енергетска транзиција, електричните возила и обновливите извори на енергија. „Кобре Панама“ произведуваше околу 1,5% од светското снабдување со бакар. Неговото ненадејно затворање во 2023 година предизвика сериозен дефицит на пазарот и ги истрела цените нагоре.
Аналитичарите сметаат дека дури и привременото враќање на овој гигант на пазарот ќе донесе значително олеснување за глобалните топилнички капацитети (особено во Азија и Европа), кои во изминатиот период се соочуваа со историски најниски маржи за преработка поради недостиг на суров концентрат.
