Глобалниот глад за бакар зема толку голем замав што моменталните рударски капацитети во светот наскоро нема да можат да покријат ниту дел од реалните потреби, објавуваат светските медиуми. Најголемата рударска компанија во светот, BHP Billiton, излезе со алармантно предупредување: за да се задоволи незапирливата побарувачка генерирана од зелената транзиција и експлозијата на вештачката интелигенција (ВИ), на планетата ѝ се потребни уште осум нови рудници со масивна големина како чилеанскиот Ескондида.
За да се разбере тежината на оваа изјава, мора да се нагласи дека Ескондида е убедливо најголемиот и најпродуктивниот рудник за бакар во светот. Лоциран во пустината Атакама во Чиле, овој рударски мега-комплекс произведува преку еден милион тони бакар годишно, што покрива околу 5% од вкупната глобална понуда. Барањето на уште осум вакви гиганти до крајот на наредната деценија е рамно на рударска научна фантастика.
Каде ќе се троши овој бакар?
Финансискиот и стратешкиот тим на BHP посочуваат дека светот веќе не се соочува со обичен пазарен недостиг, туку со структурен јаз меѓу понудата и побарувачката. Главните виновници за ова се три клучни столбови на модерната цивилизација:
- Декарбонизација и енергетски мрежи
Светот мора масивно да ги преуреди своите електроенергетски мрежи за да примат струја од ветерници и соларни панели. Овие проекти тропат на вратата на рудниците барајќи милиони нови тони кабли.
- Електрична мобилност
Префрлањето на транспортниот сектор на батерии бара четирикратно зголемување на употребата на бакар по возило.
- Експлозија на дата-центри
Напредните компјутерски чипови за AI имаат огромни енергетски барања. Само еден технолошки дата-центар троши бакар колку еден помал град.
Од BHP проценуваат дека до крајот на 2030-тите години, глобалната побарувачка за бакар ќе скокне за дополнителни 10 милиони тони годишно. За да се компензира ова, инвестициите во рударскиот сектор ѕиркаат кон сума од неверојатни 250 милијарди долари, капитал што итно мора да се инвестира во отворање нови капацитети.
Зошто не можат лесно да се изградат нови рудници?
Најголемиот проблем со кој се соочува менаџментот на BHP и нивните конкуренти е реалноста на терен. Пронаоѓањето на нови, богати наоѓалишта на бакар станува сè потешко. Најголемиот дел од лесната руда со висок процент на метал веќе е ископан.
Дополнително, бирократските процедури во светот се драстично забавени. За разлика од минатиот век, кога рудник се отвораше за неколку години, денес процесот на добивање еколошки дозволи, социјални одобренија од локалните заедници и изградба на инфраструктура трае помеѓу 12 и 17 години. Рударскиот свет едноставно нема толку време на располагање.
Можеме ли Македонија да понуди дел од решението?
Предупредувањето од шефот на BHP и дефицитот од 10 милиони тони бакар јасно покажуваат дека секој проект, без разлика на големината, добива огромна стратешка тежина на глобалниот пазар. Оваа реалност директно удира по вратите на Македонија.
Македонија го поседува проектот „Иловица-Штука“, кој со своите проектирани 16.000 тони бакар годишно во тек на 23 години, во светски рамки можеби изгледа како капка во океанот во споредба со Ескондида. Сепак, во европски контекст – каде ЕУ итно бара сопствени и блиски извори на критични минерали за да ја намали стопроцентната зависност од Кина – Иловица е значаен регионален адут.
При моменталните рекордни цени на бакарот кои надминуваат 14.500 долари за тон, ваквиот капацитет за Македонија би значел огромен економски импулс и девизен прилив од над 230 милиони долари годишно. Помалите рудници во земјата, како рудникот „Бучим“ кој има долга традиција, покажуваат дека Македонија има инженерски и рударски кадар кој знае како да менаџира вакви суровини.
Дополнително, тука се и локалитетите Плавица и Кадиица кои исто така кријат значителни резерви на бакар.
Доколку државата најде баланс меѓу строгата еколошка заштита (преку нови технологии како суво одлагање на јаловината) и економските интереси, земјата може сериозно да профитира од оваа глобална криза.
Повикот на BHP за „осум нови Ескондиди“ е силен аларм за будење на сите светски влади и инвеститори. Бакарот веќе не е само обична економска стока; тој е геополитички крвоток. Светот се наоѓа во трка со времето каде што целта за чиста и дигитална планета директно зависи од капацитетот на тешката рударска индустрија. Оние земји што ќе успеат навреме да ги активираат своите ресурси, ќе ја диктираат новата економска мапа во децениите што доаѓаат.
